زهير المالكى ، محمد ابو النور ، اصول الفقه ، ج 2 ، ص 17 . فاضل تونى ، عبد الله بن محمد ، الوافية فى اصول الفقه ، ص 137 . طباطبايى حكيم ، محمد تقى ، الاصول العامة للفقه المقارن ، ص 101 . محكم قرآن ر . ك : محكمات كتاب محكم لذاته لفظ داراى معناى روشن به حسب ذات محكم لذاته ، عبادت است از لفظ محكمى كه روشنى دلالت آن بر معنايش ، از خود نص به دست مىآيد نه از خارج نص و احتمال تأويل ، تخصيص و نسخ در آن وجود ندارد ، مانند آيه : إِنَّ اللَّهَ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ « 1 » كه صفت علم را ، كه از صفات ذات خداوند به حساب مىآيد ، براى وى اثبات مىكند و چون نسخ با صفت الهى بودنش منافات دارد ، در آن احتمال نسخ داده نمىشود . « 2 » محكم لغيره لفظ داراى معناى روشن به كمك قرينه محكم لغيره ، عبارت است از لفظى كه به لحاظ ذات نص ، وضوح معنايى ندارد ، بلكه وضوح آن در معنايش به كمك قرينه‌هاى خارج از نص است و در آن ، تأويل ، تخصيص و نسخ نيز احتمال داده نمىشود . در كتاب « اصول الفقه الاسلامى » آمده است : « المحكم لغيره هو الذى صار محكما بسبب من خارج النص و هو كل النصوص التى انقطع احتمال نسخها بسبب انقطاع الوحى أو لانتهاء الرسالة او النبوة بوفاة النبى محمد صلّى اللّه عليه و آله فالاحكام جاء من خارج النص » . « 1 * » محكوم‌به فعل متعلق حكم شارع محكوم‌به ، از اركان حكم بوده و عبارت است از فعل مكلف كه حكم شارع به آن تعلق گرفته است ؛ به بيان ديگر ، محكوم‌به ، همان فعل مكلف است كه مورد امر و نهى قرار گرفته است ، مانند : نماز و يا شرب خمر براى مكلف . در كتاب « اصول الفقه الاسلامى » آمده است : « المحكوم به : هو فعل المكلف الذى تعلق به حكم الشارع اقتضاء او تخييرا او وضعا . فقوله تعالى : « أَقِيمُوا الصَّلاةَ » * فيه ايجاب تعلق بفعل هو اقامة الصلاة ، فجعله واجبا . و قوله تعالى : « يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذا تَدايَنْتُمْ بِدَيْنٍ إِلى أَجَلٍ مُسَمًّى فَاكْتُبُوهُ » فيه ندب تعلق بفعل هو كتابة الدّين فجعله مندوبا » . « 1 - » نكته : در كتاب‌هاى اصولى در اين باره كه آيا تكليف به فعلى كه انجام آن محال است جايز مىباشد يا نه ، و اينكه آيا كفار مكلف به فروع هستند يا نه ، بحث و گفت‌وگو شده است . « 2 * » عبد البر ، محمد زكى ، تقنين اصول الفقه ، ص 30 . خوانسارى ، محمد ، منطق صورى ، ص 10 . محكوم عليه مكلّف و مخاطب حكم شارع محكوم عليه ، از اركان حكم بوده و عبارت است از مكلفى كه خطاب شارع مقدس به فعل او تعلق گرفته است . نكته : مكلف بايد داراى شرايط عامه تكليف همچون : بلوغ ، عقل ، علم و قدرت باشد . زحيلى ، وهبه ، اصول الفقه الاسلامى ، ج 1 ، ص 158 . خضرى ، محمد ، اصول الفقه ، ص 101 . عبد البر ، محمد زكى ، تقنين اصول الفقه ، ص 33 . خوانسارى ، محمد ، منطق صورى ، ص 10 . زهير المالكى ، محمد ابو النور ، اصول الفقه ، ج 1 ، ص 159 . شعرانى ، ابو الحسن ، المدخل الى عذب المنهل ، ص 202 . محكوم فيه ر . ك : محكوم‌به محل احتياط ر . ك : مجراى احتياط محل تعارض ر . ك : موضوع تعارض محل نسخ حكم شرعى داراى قابليت نسخ محل نسخ ، به معناى حكم شرعىاى است كه قابليت نسخ دارد ؛ يعنى به‌طور مطلق بيان شده است و قرينه‌اى بر دائمى يا موقت بودن آن وجود ندارد . بنابراين ، احكام عقلى ، قابل نسخ نمىباشد . نكته : فرق بين منسوخ و محل نسخ آن است كه محل نسخ ، حكمى شرعى است كه قابليت نسخ دارد ، چه نسخ واقع شده باشد چه نشده باشد ، اما منسوخ حكمى است كه بالفعل نسخ به آن تعلق گرفته است . زحيلى ، وهبه ، اصول الفقه الاسلامى ، ج 2 ، ص 953 .

--> ( 1 ) . عنكبوت ( 29 ) ، آيه 62 . ( 2 ) . زحيلى ، وهبه ، اصول الفقه الاسلامى ، ج 1 ، ص 323 . ( 1 * ) . زحيلى ، وهبه ، اصول الفقه الاسلامى ، ج 1 ، ص 324 . ( 1 - ) . زحيلى ، وهبه ، اصول الفقه الاسلامى ، ج 1 ، ص 132 . ( 2 * ) . زهير المالكى ، محمد ابو النور ، اصول الفقه ، ج 1 ، ص 176 .